Cengiz Han Kimdir Kısaca Hayatı

adminKÜLTÜR0 Yorum17 Mayıs 2011

İslamiyetten Önceki Türk Tarihinde adından sıkça söz edilen ve kurduğu imparatorlukla Dünyayı sarsan, yeni bir çağ açan büyük Kağan Cengiz Han’ın hayatının ilk dönemlerine ait çok az bilgi vardır. Küçük bir kabile olan Kiyat Kabilesinde doğdu. Babası ona Temuçin ismini verdi. İsminin verilişiyle ilgili bir çok rivayet vardır. Bunlardan biri babasının ona Temuçin ismini onun Temuçin Uge isminde bir lideri yakaladığı için verdiği ileri sürülmektedir. Başka bir rivayete göre ise elinde bir kan pıhtısıyla doğmuştur ki bu da kabilenin ileri gelenleri tarafından savaşçı ve muzaffer bir şahsiyet olacağına yorulmuştur. Moğol Devleti’nin son hükümdarı Kutala’nın yeğeni, Börçigin’in lideri Yesügey’in büyük oğludur, annesi Helen, Onggirat boyunun Olkunat kabilesindendi. Orta Asya’da göçebe hayatı yaşıyorlardı.

Cengiz babası tarafından Kabul Han, Ambagai ve Kutula Han’ın akrabasıydı. Bulundukları Moğol Devleti, Jin Hanedanı altındaydı ve Tatarlar’ı desteklemeleriyle 1161′de Kabul Han yokedildi. Babası Yeşügey dağılan Moğol kabilelerinin başına geçmiş, ancak Tayiçyut kabilesi ile rekabet yaşıyordu. 1161′den sonra Tatarlar çok güçlenince, Çin desteğini Tatarlardan Keraitlere çevirdi.

Cengiz Han’ın Çocukları

Cengiz Han’ın imparatoriçesi ve ilk karısı Börte’den 4 çocuğu oldu; Cuci (d. 1185 – 1227), Çağatay ( ? – 1242), Ögeday (? – 1241), Tuluy (d. 1190 – ö. 1232).

Cengiz Han’ın ayrıca bir çok diğer eşinden bir çok çocuğu oldu ama onlar yerini almaktan muaf tutuldular, ve kızlarının kaç kişi olduğuna değin bir bilgi yoktur.

Cengiz Han’ın en büyük oğlu Cuci’nin babasının kim olduğuna değin hep sorular olmuş; ve Cengiz Han sonrasında da bu tartışmalar İmparatorlukta devam etmiştir. Temuçin ile Börte evlendikten sonra; Börte Merkitler tarafından kaçırılmış ve bir adamın karısı yapılmıştır. Kurtarıldıktan yaklaşık dokuz ay sonra da doğum yapmış; Cengizhan da emin olamadığı için oğluna Moğolca “konuk” manasına gelen Cuci ismini koymuştur. Yine de Cuci’ye her zaman öz oğlu gibi davranmıştır

Moğolistan’ın gizli tarihi’ne göre; Çağatay Harezmşahlar’a sefer öncesinde; Cuci’nin Cengiz Han’ın yerine geçmesini asla kabul edemeyeceğini söylemiş[kaynak belirtilmeli]; bunun karşılığında ikisi de Cengiz Han’ın yerine geçememiş Ögeday kağan olmuş ve Cengiz Han öldükten sonra “Kağan” olarak yerini almıştır. Zaten Cuci 1226′da babasından önce ölmüştür.

Cengiz Han’ın Çocukluğu

Efsanelere ve daha sonraki yazarlara göre, Temuçin’in çocukluğu oldukça zor geçti. Henüz 9 yaşınndayken, görücü usülü evliliğine göre babası Yeşügey, Temuçin’i eşi Börte’nin Onkırat kabilesinden olan ailesine verdi. Burada evlilik yaşı olan, 10 yaşına gelene kadar Deiseçen’e; evin reisine hizmet etti.

Evine dönerken babası Tatarlar tarafından zehirlenmişti. Bunun sebebi de onlara karşı yaptığı seferler ve saldırılardı. Bu sayede Temuçin kabilenin reisi olmuştu, ancak kabilenin üyeleri küçük bir çocuğun liderliğini kabul etmediler ve Temuçin’i ve ailesini terkettiler.

Devam eden yıllarda, Temuçin ve ailesi doğada göçebe hayatı yaşadı. Ağaçlardaki meyvalardan ve doğadaki hayvanları avlayarak yaşıyorlardı. Bir seferinde de, Temuçin üvey kardeşi Bekter’i avladıkları hayvanı bölüşürken anlaşamadığı için öldürdü. Annesi karşı çıksa da, öldürmek üzerine hiç bir zaman pişmanlık göstermedi. Bu olay ayrıca onu ailenin reisi yapmıştı. 1182′deki başka bir olayda da, eski kabilesi tarafından saldırıya uğramış ve esir düşmüştü. Tayiçyutlar’a esir düştüğünde, gelecekte generallerinden biri olacak Çilayun’un yardımı ile kaçtı. Annesi Helin Temuçin’e hayatta kalabilmesi için bir çok ders verdi. Moğolistan’ın politikasından, diğer kabilelerle ittifak kurmaya, ve zor tabiat koşullarına kadar. Bu gelecekte Temuçin’in anlayışını da bir şekle sokar. Gelecekteki generallerinden Cebe ve Borçu da bu dönemde Temuçin’e katılırlar. Kardeşleriyle beraber, ilk gelişme ve diplomasi için insan gücünü temsil ettiler.

Temuçin Börte ile 16 yaşındayken evlilik düğünü yaptı. Daha sonra Merkit kabilesi tarafından kaçırıldı, Temuçin de Börte’yi o dönemdeki arkadaşı daha sonra da düşmanı olan Camuha’nın yardımıyla kurtardı. Börte hep tek imparatoriçeydi, ama Temuçin geleneklere uyarak meritokratik eşleri oldu. Börte’nin ilk çocuğu Cuci, Merkit kabilesinden kaçırıldıktan 9 ay sonra doğdu; böylece de babasının kim olduğu hakkında hep soruları da beraberinde getirdi.

Cengiz Han İsmini Alış Hikayesi

Temuçin’in yükselişi; Keraitler’in güçlü kralı Tuğrul Han’ın yardımıyla gerçekleşti. Temuçin, Tula kıyısındaki Kreaitlerin kralına hürmetlerini ve bağlılığını bildirmeye gitmişti (1175′e doğru). Vaktiyle Temuçin’in babası tarafından yardım gördüğünü hatırlayan Tuğrul Han genç adamı himayesine aldı. Tuğrul Han ile Temuçin bundan böyle müttefik olmuşlar ama Temuçin kesin şekilde Tuğrul’un himayesine girmiştir. Bu bağlılık, Temuçin’in Kerait kralına “babam han” demesinden açık bir şekilde bellidir. Bir müddet sonra Temuçin bir Merkit çetesi tarfından baskına uğradı ve ellerinden ancak karısı Börte’yi bırakarak kurtulabildi. Temuçin, kankardeşi (anda) Cacirat kabilesinin şefi Camuka ve Tuğrul Han üçü birlikte Merkitleri yenip Börte’yi kurtardılar. Temuçin ile Camuka’nın bozuşması uzun sürmedi. “Gizli Tarih” bir buçuk yıl göçebe olarak birlikte yaşayan iki önderin nasıl ayrıldığını anlatır. Temuçin dağa doğru, Camuka nehre doğru giderek konaklamışlardır. Tuğrul Han’ın Kin hanedanının desteği ile babasını öldüren Tatarlar’a karşı kazandığı zaferde Temuçin’de Keraitlerin yanında savaşmıştır. Tuğrul Han bu savaşta “Wang-han” ünvanını almıştır.

Tuğrul Han’ın oğlu Sengün; Temuçin’in büyüyen gücünü kıskanmış ve o’na suikast planı yapmıştı. Tuğrul Han da oğlunun önerisine izin vermiş ve Temuçin’in karşısına gizli de olsa geçmişti. Temuçin Sengum’un isteklerini öğrenince, O’nu ve yandaşlarını mağlup etti. Tuğrul Han ve Temuçin arasındaki uzaklaşma ise, Tuğrul Han’ın kızını Temuçin’in oğlu Cuci’ye vermek istememesiyle başladı. Bununla da beraber ayrı düşen Tuğrul Han ve Temuçin aralarında savaş doğdu. Tuğrul Camuka ile ittifak olarak Temuçin’e karşı geldiler. İttifakın kabilelerinden bir çok üyenin de Temuçin’in saflarında yer almasıyla; Tuğrul bozguna uğratıldı. Bu bozgun sonunda da Kerait kabilesi tamamen yokoldu.

Bir sonraki tehdit ise Naymanlardan geldi. Camuka savaş sonrası buraya kaçmış ve takipçileri ile beraber sığınmıştı. Naymanlar Temuçin’e karşı teslim olmadılar ama yeteri kadar birlikleri Temuçin’i desteklemeyi tercih ettiler. 1201′de Kurultay Camuha’yı Gür Han, kainatsal yönetici, olarak seçti. Camuha’nın bu hareketi Temuçin karşısındaki en son taşkınlığı oldu. Camuha Temuçin karşısındaki kabileler ile bir koalisyon kurup Temuçin’e karşı tekrar savaş açtı. Bu sorundan önce, yine de, bazı generalleri Camuha’dan ayrıldı; aralarında Temuçin’in generallerinden Cebe Noyan’ın tanınan kardeşi Sübüdey Noyan da vardı. Birkaç muharebe sonrasında, Camuha’nun orduları tamamen yenildi ve Temuçin’e esir düştü.

Gizli Tarih’e göre, Temuçin Camuha’ya tekrar arkadaş olmalarını ve yanında olmasını teklif etti. Camuha bunu redetti ve onurlu bir ölüm (kansız, boynu kırılarak) istediğini iletti. Naymanlarla olan Merkit kabileleri de Sübüdey Noyan tarafından bozguna uğratıldı ve tamamı öldürüldü. Sübüdey daha sonda da Cengiz Han’ın en büyük kumandanlarından biri oldu. Naymanların yenilmesi Cengiz Han’ı Moğolistan’daki tek hükümdar yaptı. Tüm konfederasyonlar birleşerek Moğollar oldular.

1206′da, Temuçin Merkitler’i, Naymanlar’ı, Moğollar’ı, Uygurlar’ı, Keraitler’i, Tatarlar’ı ve diğer küçük kabileleri liderliği, arzusu ve isteğiyle birleştirdi. Bu uzun süredir Çin imparatorluklarına karşı birleşemeyen Moğolları birleştirmiş, ve tarihî bir an olmuştur. Kurultay’ın tekrar toplanmasıyla, Temuçin Cengiz Han ismini aldı. Cengiz Han öldükten sonraya kadar Kağan unvanını alamasa da; oğlu Ögeday bu unvanı alınca babasına verdi. Bu birleşme ile Cengiz Han uzun süredir aralarında savaşan kabileler arasında bir barış sağlamış olsa da, Moğol İmparatorluğu’nun diğer milletlerle olan savaşı ömrünün son gününe kadar devam etti. Birleşmenin olduğu dönemde; Moğolistan’da 200,000 kişi yaşarken, bunlardan 70,000′i asker idi.

Cengiz Han’ın Ölümü

1223 ve 1224 yıllarını Kulan-Başın ve İrtiş’de geçiren Cengiz Han; 1225′de Batı Xia Hanedanı’na karşı sefere çıktı. Hsia merkezinin teslim olmadan iki gün önce günümüz Gansu’sunda Tangut seferi sırasında hastalanarak 1227 yılının 18 Ağustos’unda öldü.

Moğol geleneği uyarınca mezarı gizli tutulsa da, cesedi Onon ve Kerulen kaynakları yakınında, Burhan-Haldun dağları arasında bir yere gömüldüğüne inanılmaktadır.[3] Ondan sonra gelenler de buraya gömüldü ve heykelleri dikildi.Mezarının gizli tutulması için bir çok at mezarın üstüne gezdirilerek mezarın belırgınliği giderilmiştir.



 

 

Etiketler: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Cengiz Han Kimdir Kısaca Hayatı Hakkında Yorum Yaz

Sponsor Reklamlar

Dünyanın En Zor Oyununu Oyna

Adına Kayıtlı Cep Telefonu Hattı Var mı Öğren


Sponsor Bağlantılar

Kategoriler

Hürriyet Bumerang

Sponsorlar

E-Bülten

E-Posta adresinizi aşağıdaki bölümden bültenimize ekleyerek yeni yazılarımızdan haberdar olabilirsiniz!


Aboneliğinizin onaylanması için lütfen verdiğiniz mail adresini kontrol ediniz.!

İletişim Formu

Yaşam ve İnsanlar Yaşam 

ve İnsanlar web analytics